← back to paulvandervelde.nl

paulvandervelde.nl

Inhoud

Paul van der Velde

Een Indische liefde

P.J. Veth (1814 - 1895) en de inburgering van Nederlands-Indië

Inleiding 15
Herwaardering 18

I TUSSEN VERLICHTING EN ROMANTIEK

 

1. EEN BIJZONDER GOED EN ECHT SLAG HOLLANDERS

Een Dordtse jeugd 1814-1832 25

Stad met ‘liefde voor wetenschap en kunst’ 27

Leermeesters 29

‘Het gescheurde zeil des Vaderlands’ 33

 

2. EEN ZONDAAR ZOALS GIJ ZIJT, WAARDE VETH! KRIJGT MEN DUBBEL LIEF

Student in Leiden, 1832-1838 37

Zoon van Minerva 39

Dispuutgenoten 42

Verbeelding en vooruitgang 46

Ketterse colleges 50

‘Ontaarde’ zoon 55

Afscheid van domineesland 60

 

 

II DE WEG NAAR DE OPENBAARHEID

 

3. MAN VAN TALENT EN VEELZIJDIGE KENNIS

Leraar aan de KMA te Breda. Hoogleraar aan het Atheneum van Franeker, 1838-1842 65

Springplank voor Nederlands-Indië 66

Een knellend uniform 70

Doctor honoris causa 73

Den Haag versus Leeuwarden 77

Oogappel van Friesland 80

Voorbije dagen van Franeker 85

 

4. NIEUWE TIJDEN, OOK VOOR INDIË

De liberale omwenteling, 1842 -1848 91

Niet meer dan een dilettant 93

De Gids en zijn eerste ‘Indische’ redacteur 101

Een professoraal huwelijk 106

Een ‘subversieve’ sociëteit 110

Geloof en wetenschap 113

Bevriende voorvechters 117

Een ‘ondoordachte opwelling’ 125

Gewichtige gebeurtenissen 131

 

 

III NEDERLANDS-INDIË OP PAPIER

 

5. OPPOSITIE TEGEN HET KOLONIALE STELSEL

Strijd tussen conservatieven en liberalen, 1848-1864 139

Op de bres voor de archipel 141

De oude zuurdesem 144

Het nut van inlands onderwijs 149

Het ondier en het onding 152

Onderzoek leidt tot waarheid 157

Beschaafd populariseren 162

‘The Guide’ 168

Een machtig protest 171

De infernale knak 174

Terug naar de bakermat 177

Een ruime positie 182

 

6. TUSSEN LEIDEN EN DEN HAAG LOOPT DE WEG NAAR INDIË

Wetenschappelijke en politieke verstrengeling, 1864-1873 187

Een nieuwe studierichting 189

Pleidooi voor de ‘humane ambtenaar’ 192

‘Tot berstens toe boos’ 196

‘Rapture on the lonely shore’ 199

Tijdschrift voor Nederlandsch Indië 201

Omverwerping van het cultuurstelsel 204

Popularisator van Wallace 208

Kijkjes in de Oost 212

Niet uit lust maar uit smart 215

Jesulinde 218

‘Java, heerlijk Java!’ 222

 

 

IV EEN GROTER NEDERLAND

 

7. VAN EMPORIUM NAAR IMPERIUM

De ondermijning van de onthoudingspolitiek, 1873-1878 229

Oprichting van het Aardrijkskundig Genootschap 231

Menselijkheid tegenover barbaarsheid 233

De tijdgeest als bondgenoot 235

Exorbitante eisen 239

Tegenwerking 242

De Midden-Sumatra expeditie 244

Veth draaft door 250

‘Armed people forced us to leave Limoen’ 252

Internationale faam 256

Een kolossaal werk 260

 

8. HET GEDROOMDE RIJK

De geest van Coen en de roep van het bloed, 1878 - 1884 263

Van Spitsbergen tot Robbeneiland 264

Actie voor Afrika 268

Transvaalse broeders 274

Morele verontwaardiging 276

Indië aan de oevers van het IJ 280

De roze gloed van de Krakatau 286

 

 

V DE LIJN VAN VETH

 

9. VETH VERLOREN ...

Emeritaat in het Haagje van het Oosten, 1884-1895 295

Onze eigen Stanley 297

Een verbijsterd brein 301

De leer der signatuur 307

Nestor van de koloniale geografie 312

Ontwaken in een nieuwe wereld 317

 

10. EPILOOG 323

Een man met visie 324

NOTEN 331

CHRONOLOGISCH LEVENSOVERZICHT VAN P.J. VETH (1814-1895) 392

LIJST VAN ILLUSTRATIES 396

LIJST VAN AFKORTINGEN EN SPELLINGSVERANTWOORDING 398

LIJST VAN GERAADPLEEGDE BRONNEN EN LITERATUUR 401

A. Onuitgeven bronnen 401

B. Werken van Pieter Johannes Veth 406

C. Gedrukte bronnen en literatuur 420

PERSONENREGISTER 437

SUMMARY 443

CURRICULUM VITAE 451